11/03/2018

Nịch ái vong ân - Bài ca vè dành cho gia đình trẻ Công giáo của linh mục Trần Lục


NỊCH ÁI VONG ÂN - Bài ca vè
dành cho gia đình trẻ Công giáo của linh mục Trần Lục


Giáo dục người Công giáo sống đời sống Tin Mừng theo Kinh Thánh và giáo lý là một trong những việc hết sức quan trọng, được các Thừa sai và những linh mục người Việt Nam quan tâm ngay từ buổi đầu truyền giáo, phát triển đạo ở nước ta. Một trong những hình thức giáo dục được họ chọn để hướng dẫn giáo dân là hình thức ca vè vãn. Hiểu một cách toát yếu, trên nền tảng của Tin Mừng, của giáo lý, họ ca vè hóa để tín hữu dễ nhớ, dễ hiểu, phù hợp với hầu hết năng lực nhận thức của giáo dân đương thời. Một trong những chủ chăn người Việt chọn hình thức truyền giảng Tin Mừng dưới hình thức ca, vè, vãn phải kể đến là linh mục Trần Lục.



Linh mục Trần Lục quen được gọi là Cụ Sáu (1825-1899), nguyên quán tại làng Mỹ Quan, tổng Cao Vĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Trong thời gian làm chính xứ Phát Diệm (Kim Sơn, Ninh Bình) từ 1865 đến 1899, cụ đã tổ chức xây dựng khu quần thể Nhà thờ lớn Phát Diệm nổi tiếng với phong cách kiến trúc phương Ðông, độc nhất vô nhị của kiến trúc nhà thờ Công giáo Việt Nam. Chẳng những thế, cụ còn là tác giả của những bài ca, vè, vãn hiện vẫn còn lưu truyền. Tương truyền những sáng tác của linh mục Trần Lục bao gồm hai nội dung chủ yếu: về tôn giáo và về lối sống đạo đức. Tất cả được tập trung in trong cuốn sách với tựa đề Sách thuật lại ít nhiều ca vè Cụ Sáu đã làm, in tại Ninh Bình năm 1920.


Các bài ca vè tôn giáo gồm: 18 bài ca vè về Ðức Maria, 1 bài về thánh Anna, 1 bài về thánh Gioa Kim, Ca vè về Chúa Giêsu, Ca vè về Ðức Chúa Thánh thần (Ðức Chúa Philiritô hiện xuống), Ca vè về Ðức Chúa Lời Ba Ngôi, Ca vè về lễ Santi (Lễ Mình Thánh Chúa Kitô), Ca vè về hạnh tích một số thánh. Các bài ca vè mang nội dung lối sống đạo gồm: Hiếu tự ca (1088 câu), Nữ tắc thường lễ (1016 câu), Nịch ái vong ân (440 câu). Phần lớn các bài ca vè về tôn giáo cùng với thời gian đã bị thất lạc, hiện chỉ còn ba bài mang nội dung lối sống đạo. Ba bài này được in trong cuốn Ca vè cụ Sáu và được tái bản nhiều lần. Trong 3 bài này, bài NỊCH ÁI VONG ÂN, tác giả dành cho việc giáo dục gia đình trẻ Công giáo.

Theo Từ điển Hán Việt của Ðào Duy Anh (Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1994) thì Nịch: có nghĩa là chìm xuống nước - say mê quá; Nịch Ái: Vì thương yêu quá mà mê hoặc; Vong ân là quên ơn người. Như vậy, Nịch ái vong ân được hiểu một cách toát yếu: Do thương yêu say đắm mà quên ơn người.

Ði vào nội dung cụ thể cho thấy, qua bài ca vè Nịch ái vong ân, cụ Trần Lục răn dạy thanh niên biết sống cuộc sống gia đình trẻ từ quan niệm đạo vợ chồng trên nền tảng Kinh Thánh đến việc chọn vợ, các bước tiến tới thiết lập một gia đình khi có vợ rồi (đã lập gia đình); vợ chồng phải cư xử với nhau như thế nào để hòa thuận, tránh được sự phân ly…; Ðôi vợ chồng trẻ phải có trách nhiệm chăm lo, đối đãi với gia đình bố mẹ đẻ hai bên (tứ thân phụ mẫu), với họ hàng thân thuộc, với láng giềng ra sao cho vừa đúng với giá trị đạo đức truyền thống vừa đúng với tinh thần của Kinh Thánh và giáo lý Công giáo.

Trước hết, dựa trên nền tảng Kinh Thánh, cụ dạy cho đôi vợ chồng trẻ biết khi yêu nhau, gắn bó một đời với nhau họ trở nên một:

Phép vợ chồng một xương một thịt / Ðền công ơn sống chết cùng nhau (c. 27-28)

Và do vậy:

Hai người chẳng phải là hai / Ðã cùng một xác một người cùng nhau / Cho nên ta phải cúi đầu / Vâng lời chịu học trước sau một bề (c. 43-46).

Theo đạo đức truyền thống, vợ chồng lấy nhau là để “ăn đời ở kiếp” với nhau. Còn theo giáo lý Công giáo thì khi họ lấy nhau đã được Thiên Chúa kết hợp làm một và không thể phân ly, vì vậy việc chọn đối ngẫu là hết sức quan trọng. Trong vấn đề này, người con trai giữ vai trò chủ động. Tác giả của Nịch ái vong ân khuyên người con trai đến với người con gái phải bằng tình yêu thực sự, không phải vì đối ngẫu là con nhà giàu, nhà có thế lực để dựa dẫm, càng không phải chỉ vì say đắm sắc đẹp:

Cũng nhiều khi tại trai tham sắc / Hóa về sau còn mắc hợm to / Tự nhiên cũng lắm thứ hoa / Coi xinh đẹp đẽ nhưng mà không thơm (c.345-348).

Người con trai chọn vợ phải tìm hiểu gốc gác gia đình vợ, đặc biệt phải tìm hiểu kỹ càng người đối ngẫu sẽ làm vợ mình trong tương lai:

Nam nhi bây phải bảo nhau / Lấy vợ phòng trước sợ sau mới hòng / Sự biết lòng ân là khó biết / Nhưng phải xem tính nết cho tường / Chớ thị thường gặp đâu lấy đấy / Cũng nhiều trai hễ thấy thì vơ (c. 265-270).

Ðồng thời người con trai chọn vợ đừng quá tin vào người mai mối, bởi nhiều khi để “tác thành” cho đôi lứa mà họ nói sai sự thật, để rồi khi nên vợ chồng mới vỡ lẽ ra:

Ðến khi đã lấy nhau rồi / Về nhà chẳng thấy như lời nói xưa / Trăm chiều khốn nạn ngẩn ngơ.



Tác giả của Nịch ái vong ân khuyên người con trai đi tìm hiểu người vợ tương lai phải sống là chính mình, tránh sự giả hình :

Trai giả hình cho được lấy vợ / Thử trai này cũng ứa chan chan / Khi tâm ấy là lòng gian / Giả hình lấy vợ mà toan lừa người / Chê bai muôn tiếng để đời (c.367 - 371).

Kẻ giả hình (lừa dối) đã lấy vợ tất sẽ phải chịu hình phạt nặng nề:

Hãy lắng tai mà nghe hình phạt / Tội gian này to tát dường nào (c.375-376).

Một điều hết sức thú vị là tác giả Nịch ái vong ân đã đưa ra bảy “tiêu chí” để chàng trai chọn vợ tương lai:

Một là tính nó hiền lành / Hai là tính nó tính mình như in / Ba là nó có đức tin / Bốn là tính nó tự nhiên thương người / Năm là có tính tươi cười / Hòa với mọi người chúng bạn chị em / Sáu là có tính tự nhiên / Khiêm cung nhuần nhã dưới trên tôn nhường / Bảy là tính nó sẵn sàng / Nghe nhời dạy dỗ về đàng nết na (c.383-392).

Khi đã tìm được người vợ tương lai, người con trai phải “nằn lòng” vài ba tháng, sau khi quyết định mới “trình mẹ cha”. Nếu thấy trong lòng còn băn khoăn thì phải “trình với Thầy Cả” để được dạy bảo, sau trình lại mẹ cha.

Có thể nói, tác giả của ca vè Nịch ái vong ân đã chỉ cho thanh niên “tiến trình” tiền hôn nhân. Bởi đây là bước đầu, là nền tảng hết sức quan trọng để tiến tới hôn nhân, và đó cũng là nền tảng để giữ gìn hạnh phúc trọn đời của đời sống gia đình trong tương lai.

Sau khi hai người “nên một” sống đời sống gia đình, theo tác giả, trước hết người con trai phải biết ứng xử với người vợ trẻ (c.17-18). Người vợ trẻ khi đã lấy chồng phải đoan trang, chung thủy:

Vả chăng mình có chồng con / Chớ điều ngủng nghỉnh như còn trông ai (c.73-74).

Một thói thường trong đời sống gia đình trẻ là một số ông chồng vì quá tin lời vợ mà đối xử sai trái với bố mẹ đẻ, làm đảo lộn cuộc sống gia đình, mâu thuẫn cha mẹ con cái. Ðiều này được tác giả cảnh báo:

Cũng nhiều khi vì nghe nhời vợ / Mắng mẹ cha sấn sổ cực người (c.137-138).

Gia đình trẻ, vợ chồng phải sống theo đúng nghĩa vụ làm con với hai bên bố mẹ đẻ (tứ thân phụ mẫu):

Tứ thân cha mẹ bình an / Ði thăm về viếng hỉ hoan tươi cười (c.33-34).

Và:

Phải kính nhường họ hàng làm trước / Ngoài hương lân làng nước thứ hai.

Một gia đình yên ấm là một gia đình vợ chồng phải biết cư xử khoan hòa, đem lòng yêu thương đối đãi với nhau, phải biết nhường nhịn, tránh “Lửa to lại đổ thêm dầu” (c.203). Hoặc “vợ nói ít, mình nói nhiều” (c.171). Vợ chồng phải tương kính, tương hợp, tương phùng. Ðặc biệt, dứt khoát gia đình trẻ phải biết sống đời sống đức tin:

Lấy nhau cầu nguyện sớm trưa / Lắng nghe ý Chúa mọi giờ đinh ninh (c.333-334).

Ðồng thời:

Ngày hằng ngày cậy trông Ðức Mẹ / Thánh Quan Thầy hộ vệ cầu cho / Lại xin Ðức Thánh An-giô / Thiên thần bản mệnh người lo đỡ đần (c.431-434)

Như vậy, từ rất sớm, cụ Trần Lục đã nhận ra vai trò gia đình trẻ trong việc giữ đạo và sống đạo. Qua tác phẩm Nịch ái vong ân, linh mục khéo léo kết hợp những giá trị đạo đức truyền thống của người Việt với nền tảng tư tưởng thần học trong Kinh Thánh và trong giáo lý, để răn dạy thanh niên trước khi bước vào hôn nhân và sau hôn nhân sống đời sống gia đình. Những tư tưởng đó khi truyền tải được chú ý đến nội dung hơn là chau chuốt câu chữ.

Thời gian trôi đi, xã hội có nhiều biến động, nhưng những lời răn dạy của tác giả Nịch ái vong ân - linh mục Trần Lục đến nay vẫn giữ nguyên những giá trị thời sự.


PGS. TS. Nguyễn Hồng Dương
Nguồn: cgvdt.vn




NỊCH ÁI VONG ÂN

Cụ Sáu Trần Lục


1 Tiết nghiêm đông mà hành hạ lệnh
Thấy trong mình không lạnh mà lo
Ngủ không được bụng sánh so
Một bầu thế giới là lò dại khôn

5 So đi sánh lại mà chồn
Biết bao là kẻ dại khôn ở đời!
Mấy thứ người không ăn nhời dạy
Dại như me mà lấy làm khôn
Nhất là những kẻ làm con

10 Khổ cho cha mẹ khi còn thơ ngây
Trưởng thành khi đã đến ngày
Lấy vợ thì vợ làm thày đinh ninh.
U mê chẳng biết rằng mình
Phải lo dạy vợ như hình trẻ con

15 Khéo thay lời ví phương ngôn
Là lời tục ngữ thế gian thật thà
"Dạy con từ thuở lên ba
Dạy vợ khi mới về nhà làm dâu"
Ai hay đâu cứ nghe nhời vợ

20 Giữ chằng chằng mà gỡ không ra
Làm trai nghe liệu mà nghe
Nhiều khi phải nẹt phải đe mới vừa
Bắt đầu từ lúc mai xưa
Dạy vợ kính thờ nội ngoại tổ tiên

25 Thảo kính cha mẹ hai bên
Họ hàng kẻ dưới người trên tôn nhường.
Phép vợ chồng một xương một thịt
Đền công ơn sống chết cùng nhau
Đội trên đầu công cha đức mẹ

30 Không có người ai đẻ ra ta?
Ở ăn phép tắc thuận hoà
Chớ đừng khó mặt mới là người khôn
Tứ thân cha mẹ bình an
Đi thăm về viếng hỉ hoan tươi cười
35 Canh riêu miếng lạt miếng tươi
Liệu chừng thay đổi cho người bổ lao
Lúc người yếu đuối liệt lào
Trông nom chớ để giờ nào qua không.
Chữ hiếu chôn lấy làm lòng
40 Thuốc the cơm cháo đền công đức người
Khi tắm giặt lúc lau chùi
Khi nâng khi giấc đứng ngồi liền tay
Hai người chẳng phải là hai
Đã cùng một xác một người cùng nhau
45 Cho nên ta phải cúi đầu
Vâng lời chịu lụy trước sau một bề
Lắng tai nghe khi người dạy bảo
Ở sao cho phải đạo làm con
Giàu thì miếng ngọt miếng ngon

50 Khó ta công sức bới bòn đền công.
Để cho người được vui lòng
Rằng con có hiếu biết công sinh thành
Có cha mẹ mới có mình
Làm con ta ở vô tình sao nên
55 Các điều dạy bảo liên liên
Nhất là sự ở cần quyền hôm mai
Phải rỉ tai dạy cho vợ rõ
Tự trong nhà đứa ở phải thương
Phải kính nhường họ hàng làm trước
60 Ngoài hương lân làng nước thứ hai
Chớ đừng bắt chước như ai
Nói cung khoảnh khoái giọng đài kiêu căng.
Lại phải thương con nhà kẻ khó
Chớ ra điều cậy có bao giờ
65 Mồ côi cũng chớ làm ngơ
Mù què thương xót tóc tơ bù chì
Đừng sân si với người già cả
Kẻ bầy vai chớ khá khinh thường
Vai dưới lại càng phải thương
70 Để lòng giữ kỹ đạo thường người ta
Đàn bà phải có nết na
Khiêm nhường đạo đức thật thà thì hơn
Vả chăng mình có chồng con
Chớ điều ngủng nghỉnh như còn trông ai

75 Cũng đừng những tiếng mỉa mai
Chớ hề cạnh khoé chọc ai bao giờ
Vợ chồng người chớ gièm pha
Cũng đừng bỉ báng người ta vắn dài
Nói gian kèn cựa nói dai
80 Phải chừa lại phải gác tai cho rồi
Cũng đừng ngồi lê la hành tỏi
Cũng đừng khoe mình giỏi mình hơn
Lòng buồn kia với lòng hằn
Chớ hề mà để trí khôn bao giờ.
85 Còn như của cải trong nhà
Giữ gìn vừa phải thật thà mới hay
Chớ đừng đấu ấy đấu này
Tùy khi mình muốn đổi thay phải chừa.
Đừng giả thiếu chớ lấy thừa
90 Những người làm vậy bao giờ cho no
Trên có cho mình giàu có
Mặc ý người sẽ phó trốc tay
Của nào xắn móc thế này
Nó như than lửa cháy ngay tức thì
95 Lấy của gì trong những của ấy
Để lại cho con cái sau này
Thà rằng thuốc độc trao tay
Để cho con uống chết ngay tức thì
Khó giàu là phận phải tùy

100 Đã đành là phận cần gì tham lam.
Lại phải chăm dạy cho vợ biết
Hết mọi điều hơn thiệt trong nhà
Rằng: nhời cha mẹ nói ra
Dù mà gắt gỏng cũng là lòng thương.
105 Chớ ra đường học đi nói lại
Ở làm vậy là dại không khôn
Chớ rỉ hơi cho người ngoài biết
Trong nhà mình tình tiết làm sao
Chớ đừng bắt chước đứa nào
110 Mẹ cha dạy bảo thấp cao mọi điều
Về nhà thêm đặt giặt giều
Ra như những điều hai họ chọc nhau.
Nghĩa bấy tâu hai bên tần tấn
Vì một nhời mà xắn làm hai
115 Làm trai chẳng biết làm trai
Vợ mình không dạy nào ai bây giờ
Lúc mai xưa một yêu hai dấu
Nó lăng loàn cũng náu mà nghe.
Đắm yêu đến nỗi như mê
120 Nó dù ngược ngạo đố hề coi sao
Đến nỗi nó xưng mày tao
Trước mặt cha mẹ thế nào cũng yên
Lòng thương cha mẹ thiên nhiên
Bảo ban cho nó được nên con người

125 Chẳng nghe nó lại dể ngươi
Mình cũng ngồi cười mủm mỉm mà thôi.
Đêm khuya nó lại sụt sùi
Than thân trách phận ngậm ngùi thiết tha
Lẽ thì mình bảo thật thà
130 Cho nó biết là nó dại không khôn
Nó làm con ở không phải đạo
Cha mẹ thương dạy bảo mà thôi
Dạy dần một khi một nhời
Rầy mai thấm thía nữa rồi cũng xong.
135 Hay đâu mình lại chiều lòng
Khóc theo vuối nó còn trông nỗi gì.
Cũng nhiều khi vì nghe nhời vợ
Mắng mẹ cha sấn sổ cực người
Nó đã khóc, mình thêm nhời
140 Nó càng nấc nở sụt sùi năm canh
Dữ thì nó lấy làm lành
Lành banh ra dữ như hình giống ma
Làm cho tan nát cửa nhà
Làm cho tủi nhục mẹ cha trăm chiều
145 Ăn riêng một phận một niêu
Mình cũng quyết chiều lòng vợ mới ghê
Ở riêng rồi nó giở nghề
Ăn hoang làm hại chán chê trăm đàng
Mất cha mẹ mất họ hàng

150 Kẻ tình người nghĩa láng diềng mỉa mai
Con ở chẳng thuê được ai
Làm thuê nó cũng đứng ngoài chê bai
Cắn móng tay nghĩ lại cha mẹ
Thấy họ hàng tủi bẽ cực thân
155 Giờ ngồi chau mắt giương mà chịu
Đã lỡ rồi biết liệu làm sao
Dại này biết lấy thước nào
Mà đo cho được thấp cao vắn dài
Hư hèn lại có thứ trai
160 Vợ mình có lười làm biếng hư thân
Cha mẹ thương mình ân cần
Bảo ban cho nó lập thân mình nhờ.
Vợ mình nó lỏn về nhà
Khóc than kể vuối mẹ cha đặt điều
165 Sự bằng một chút tẻo teo
Ít xít ra nhiều vợ mình bày ra
Lẽ thì mình phải dàn hoà
Giải đi cho chóng mới là người khôn
Hay đâu mình lại lon xon
170 Theo chiều nói ngọt nói ngon theo chiều
Vợ nói ít mình nói nhiều
Đổ cho cha mẹ những điều hư không
Đắm yêu về sự vợ chồng
Mà nỡ cam lòng đến thế, hỡi ơi!

175 Khốn thay lại có thứ trai
Đến nhà mẹ vợ rỉ tai thì thầm
Làm cho mẹ vợ căm căm
Đem lòng buồn giận để tâm lâu ngày
Những rằng: chưa biết tay này
180 Thui ra mới biết béo gầy hay chăng.
Dại đâu như buộc chằng chằng
Lửa đang rần rật dầu càng rót thêm
Hoá sinh nên hai bên thù oán
Giận nhau rồi cho chán đánh nhau.
185 Trai kia nghĩ lại tự đầu
Hỏi mình xem thử, bởi đâu có mình
Cam lòng bên trọng bên khinh
Ăn ở bạc tình có phải hay chăng
Dẫu cho mẹ mình có nói
190 Mẹ vợ mình có hỏi mình thưa
Rằng nó hãy còn ngây thơ
Sâu nông nó hẳn cũng chưa biết gì
Mẹ cha có nói chăng vì
Nó còn nông nổi ngu si độn đần
195 Giải lòng cha mẹ dần dần
Vợ mình mình cũng chần chần răn đe
Mẹ nó sợ nó cũng e
Mai sau chẳng dám lộn về nói gian
Làm cho cha mẹ bằng an

200 Làm cho khỏi tiếng thế gian chê cười
Làm người như thế là người
Người đâu bạc bẽo như loài muông chim.
Lửa to lại đổ dầu thêm
Làm cho cha mẹ hai bên oán thù
205 Khác gì như trẻ đánh cù
Phải chân rồi khóc hu hu ích gì.
Bây giờ mà dạy trái thì
Dạy không nổi nữa bởi vì đầu xưa
Mình hư lại quá nó hư
210 Dạy mình nó đã biết dư đi rồi.
Nhiều khi mình lại thông ngòi
Cho nó đốt pháo mình ngồi mà coi
Bóng mình nó đạp được rồi
Ruột mình nó biết đến nơi ruột cùng
215 Bây giờ lại toan giở cung
Ra như muốn dạy không xong thí nào.
Mình nói thấp nó nói cao
Mình nói thì thào nó hò hổng lên
Mình mon men toan điều sửa phạt
220 Vừa giơ roi nó giật vất đi
Nhiều khi nó lại níu ghì
Lấy mình để nó sân si vuối mình.
Nó cố tình chọc khai bới thối
Cũng có khi đến nỗi kêu làng

225 Lại thường thường nó nằm khi dỗi
Năm ba ngày ai gọi không thưa
Mình thì đi sớm về trưa
Con khóc bò đến nó giùa con ra
Khốn cả con khốn cả cha
230 Làm trai nghĩ lại mới là khúc nhôi
Nó hay mình nghĩ lại rồi
Chẳng theo ý nó thì thôi trông gì
Nó càng giở giọng nói khi
Đâm hông chọc tức chiết chì đấy đây
235 Nói gió cho cạnh lòng mây
Nhịn đi chẳng được ra tay nói liều
Ăn riêng mỗi đứa mỗi niêu
Chia con chia của lắm điều xấu xa.
Thật là tan cửa nát nhà
240 Khổ mình đã vậy mẹ cha cực nhiều
Bố nào bố chẳng là yêu
Con mình ríu rít mà theo chân mình
Nó chực rình thấy đâu nó đánh
Bố vuối con thiên tính than ôi
245 Ngửa lên trời ứa rơi nước mắt
Trông xuống đất muốn chết cho rồi
Vặn làm đôi trong một khúc ruột
Nghĩ đến con, ăn nuốt thảm sầu
Làm cho cha mẹ lo âu

250 Ruột cha mẹ héo như rau vò rồi
Nghẹn hơi nói chẳng nên lời
Tự dưng nước mắt chỉ rơi ròng ròng
Ông bà thấy cháu thương lòng
Bánh quà cho cháu nó quăng ra đàng
255 Nó làm cho cực chói chang
Cực hết mọi đàng cực chết thì thôi
Thương ôi, khốn nạn thương ôi!
Làm trai dại thế thì thôi cùng rồi
Dại đâu dại thế cả đời
260 Mẹ cha còn sống chôn vùi người đi
Sống làm chi sống khốn sống nạn
Hỡi trai kia đã chán dại chưa?
Đến lúc chừa mà phải chừa thế
Mẫu chừa này chép để về sau
265 Nam nhi bay phải bảo nhau
Lấy vợ phòng trước sợ sau mới hòng
Sự biết lòng âu là khó biết
Nhưng phải xem tính nết cho tường
Chớ thị thường gặp đâu lấy đấy
270 Cũng nhiều trai hễ thấy thì vơ
Về nhà thấy nó vẩn vơ
Hay là có tính khác xa thế nào
Bây giờ biết liệu làm sao
Đổi cho người nào bán lại cho ai?

275 Nẹ đôi vai cả đời nặng trĩu
Nghiến răng mình mà chịu một mình
Ta thực tình bảo cho tỏ rõ
Con nhà giàu chớ có ngóng trông
Thường sinh ra sự khó lòng
280 Cho mình áy náy không xong nhiều bề
Một là cách ở vụng về
Làm ăn nuôi xác các nghề không quen
Hai là cậy của cậy tiền
Cách ăn ý ở cướp quyền mẹ cha
285 Ba là khinh dể người ta
Bởi vì cậy của hoá ra khổ chồng
Bốn là của là của chung
Giàu khó tại dùng nên hoặc chẳng nên
Đổi thay thay đổi liên miên
290 Ấy là luật pháp tự nhiên rành rành
Năm là không chắc rằng mình
Có nhờ được của như tình muốn đâu
Nào hay là khó là giàu
Làm trai phải xét trước sau cho rành
295 Chớ nghiêng mình vào nhà thần thế
Kẻo về sau lắm thể rầy rà
Một là khi nó về nhà
Thường thường nó giở thế ra với mình
Hai là thường nó lại khinh

300 Cả cha cả mẹ tức mình hổ ngươi
Ba là chính phép làm trai
Hễ đi lấy vợ lấy người kém ta
Để mẹ cha dễ sai dễ khiến
Vả chăng mình cũng tiện răn đe
305 Con nhà thần thế lấy về
Thế thần nó lấp nó che miệng mình.
Việc gia đình nhiều khi nhỡ bét
Lúc bấy giờ biết liệu làm sao
Con nhà nào chồng kia vợ nọ
310 Phải kiềng ra chớ mó chớ dây
Một là sinh thói mê say
Cho con cho cháu phải lây máu này
Hai là có sự đắng cay
Nói ra khó nói mà ta cũng chùn.
315 Nhiều khi nó làm vợ chung
Nó chẳng hết lòng thật làm vợ ai
Mình giả làm chồng bề ngoài
Nhưng mà con cái nào ai biết gì
Điều này nhớ lấy làm ghi
320 Làm trai trò chuyện đôi khi phải chừa
Tiên vàn mình vốn không ưa
Nhưng mà trò chuyện sớm trưa dần dà
Lân la rơm lửa lân la
Trước còn trăng gió sau ra đá vàng

325 Sơn keo gắn chặt khăng khăng
Cởi ra chẳng được biết rằng làm sao.
Chằng chằng buộc mãi lấy nhau
Dao thần chém mấy mươi dao cũng cùn
Vốn trí khôn mình đà không thuận
330 Phải lấy nhau tức giận lè lè
Gia đình be bét bét be
Trăm nghìn sự khó chỉ vì tội xưa
Lấy nhau cầu nguyện sớm trưa
Lắng nghe ý Chúa mọi giờ đinh ninh
335 Bởi tại mình cho nên mình khốn
Lưới trời giăng có trốn được đâu
Nhời giạm nhau giạm bằng sự tội
Hoá sinh ra nhiều nỗi xót xa
Làm trai nhiều đứa ngẩn ngơ
340 Nghĩ rằng đàn bà thì lấy mà thôi
Hoá nhiều đôi chồng nam vợ bắc
Sinh lắm điều trúc trắc bỏ nhau.
Tại mình nào tại ai đâu
Bởi chưng lúc đầu chẳng nghĩ chẳng suy
345 Cũng nhiều khi tại trai tham sắc
Hoá về sau còn mắc hợm to
Tự nhiên cũng lắm thứ hoa
Coi xinh đẹp đẽ nhưng mà không thơm.
Chớ bờm xơm rây vào mà chết

350 Lúc về nhà tính nết như ma
Làm cho cực khổ mẹ cha
Rầu rĩ trong nhà mất nghĩa anh em
Mắt vừa xem trông coi háo hấc
Ngắt lấy rồi giương khấc mắt nai.
355 Cũng có trai chỉ tin mẹ mối (mai)
Biết mấy phen ánh ỏi phàn nàn
Nó nói càn lấy không làm có
Nó đảo điên lấy khó làm giàu
Làm cho hai đứa mê nhau
360 Đến câu giục giã cho mau đừng rời
Đến khi đã thấy nhau rồi
Về nhà chẳng thấy như lời nói xưa
Trăm chiều khốn nạn ngẩn ngơ
Tức mình bây giờ xách mẹ mối ra
365 Chửi chán miệng cũng chẳng qua
Một mình phải chịu hoá ra khổ mình
Trai giả hình cho được lấy vợ
Thứ trai này cũng ứa chan chan
Khi tâm ấy là lòng gian
370 Giả hình lấy vợ mà toan lừa người
Chê bai tiếng để muôn đời
Bao giờ mình gột được nhời ấy ru
Đã vụng tu toan điều khéo hoá
Chẳng được đâu hỏng cả và hai

375 Hãy lắng tai mà nghe hình phạt
Tội gian này to tát dường nào
Kể làm sao cho hết ý tứ
Kể gọi là mấy thứ mà thôi
Làm trai lấy vợ thử coi
380 Xét xem ý tứ đứng ngồi ở ăn
Trai mà muốn cho toàn thân
Mắt trông tay nhắc mặt cân cho rành
Một là tính nó hiền lành
Hai là tính nó tính mình như in
385 Ba là nó có đức tin
Bốn là tính nó tự nhiên thương người
Năm là có tính tươi cười
Hoà với mọi người chúng bạn chị em
Sáu là có tính tự nhiên
390 Khiêm cung nhuần nhã dưới trên tôn nhường.
Bảy là tính nó sẵn sàng
Nghe nhời dạy dỗ về đàng nết na
Khi mà ta thấy rành làm vậy
Thì phải lấy Đức Mẹ làm đầu
395 Phần riêng mình cũng phải cầu
Một vài ba tháng cho lâu trong mình
Trong lòng thấy đã quyết tình
Không thay không đổi sẽ trình mẹ cha.
Hay là lòng thấy vẩn vơ

400 Thì khoan đừng nói cho ai biết gì
Mình phải đi trình với thầy cả
Hết mọi điều thủy chung trong lòng
Để người xem xét bề trong
Nên thì người bảo rằng xong cho mình
405 Về sẽ trình lại cùng cha mẹ
Để cho người tìm kẻ giạm lời
Hay là người nói phân đôi
Thì hãy xin người bàn việc ấy cho.
Cứ bo bo giữ nhời thầy cả
410 Ắt hẳn là Chúa sẽ trả công
Miễn là mình không chút lòng
Tình ngang ý trái mà trông đời này
Một niềm đưa tấm lòng ngay
Mọi điều giao phó trong tay Chúa Trời.
415 Đâu là thau đâu là vàng mười
Người tường mọi sự xin người phân kim
Mình quyết tìm cho được phần rỗi
Trong bậc này lại nỗi vợ con
Làm sao cho được vuông tròn
420 Làm sao cho rỗi phần hồn với nhau.
Nếu mình không ra sức cầu
Lại nghe ý trái về sau phàn nàn
Làm cho lòng mình không yên
Địa ngục nhãn tiền mình chịu nổi chăng

425 Làm trai ta phải suy rằng
Việc này lành dữ nên chăng tại mình.
Lòng ngay một mực đinh ninh
Ý trái trong mình bỏ hết trước sau
Một niềm ra sức khấn cầu
430 Đem lòng sợ hãi lo âu sau này
Ngày hằng ngày cậy trông Đức Mẹ
Thánh Quan Thầy hộ vệ cầu cho
Lại xin đức thánh An-giô
Thiên thần bản mệnh người lo đỡ đần
435 Một niềm như thế chần chần
Âu là sẽ được yên thân nhẹ nhàng
Không thì thật ra như quàng
Lấy xiềng vào cổ mà mang cả đời
Làm trai học lấy các nhời
440 Chôn lòng mà giữ chớ rời. Amen.

SHARE