NGUỒN:
LỜI NÓI ĐẦU
1. "Le moi est haissable" (Cái tôi đáng ghét)
Câu ấy của Pascal đã làm cho tôi nhiều lần có ý định kể chuyện về đời mình rồi lại thôi. Kể làm gì? Có ích lợi gì cho ai không? Không khéo chỉ là dịp cho mình quay về với mình, đi tìm chính mình trong sự duy kỷ trung tâm (égocentrique) nếu không là vị kỷ (égoiste), tự ngắm mình, chết chìm trong 'cái tôi', tự phô trương, tự mãn! Nhưng rất nhiều bạn bè thuộc nhiều xu hướng bảo tôi nên ghi lại những quãng đường đời có lắm khúc quanh co của tôi. Vì tuy là một người tầm thường, nhưng tôi được cái may mắn (hay không may?) trải qua khá nhiều biến đổi từ sinh hoạt bên ngoài, cũng như trong đời sống tâm tư: xuất thân từ một gia đình khoa bảng Nho học, cho đến nay 61 tuổi đầu. Tôi đã từng mặc áo rộng xanh lễ Thành Hoàng ở đình làng; đã từng trú ngụ tại một ngôi chùa, chiều chiều đến thỉnh 108 tiếng chuông thu không; đã chịu phép Thánh Tẩy, tu dòng Phanxicô, tu dòng Biển Đức; đã từng tham gia Đội Tuyên Truyền Xung Phong tỉnh Hà Tĩnh năm 1946; bị động viên học trường sĩ quan Thủ Đức, du học tại Pháp, làm quyền khoa trưởng Văn Khoa Viện Đại Học Đà Lạt; học tập cải tạo tại Sông Mao, làm cán bộ tại Ủy Ban Khoa Học và Kỹ Thuật, cán bộ tại Ủy Ban Mặt Trận tỉnh Lâm Đồng và sau cùng "Về vườn" trồng cây ăn quả, thả cá, chờ ngày được Thiên Chúa gọi từ giã cõi đời này ra đi.
Năm 1977, sau gần 30 năm xa cách, lúc gặp mẹ tôi, bà bùi ngùi, nói: "Ừ Thúy Kiều thì 15 năm lưu lạc; còn phần con thì 30 năm chìm nổi!" Tôi chỉ biết cầm tay mẹ, cúi đầu im lặng; nhưng trong lòng bỗng nghĩ tới một tác giả nào đó: "Rồi cuối cùng, con người cũng chỉ có việc là rơi vào bàn tay Từ ái của Thiên Chúa mà thôi!"
Việc tôi gần 60 tuổi tìm về gặp lại mẹ già đã gần 80 gợi lên hình ảnh trong thành ngữ, "lá rụng về cội": cội trần gian mà biểu tượng là mẹ già; nhưng lại sâu xa hơn cả là Cội Muôn Đời – chính là THIÊN CHÚA TÌNH YÊU, Cội Nguồn và Cứu Cánh của muôn loài.
Những dòng sau đây, chỉ là tâm sự của một người trên 60 tuổi sau bao nhiêu chặng đường đời, bỗng thấy mình như được trở về cái tuổi thơ ấu, ngã vào lòng mẹ già, buông mình vào bàn tay của Thiên Chúa Cha hằng hữu. Tôi viết với tinh thần của Lao Lai nhảy múa trước sân cho vui lòng mẹ già, với tinh thần của vua Đavít - nhảy múa đàn hát tung tăng trước Hòm Bia Thiên Chúa và lẽ dĩ nhiên là dưới cặp măt của một bà mẹ - vừa là Mẹ Thiên Chúa, vừa là mẹ của mọi người: Đức Maria Đồng Trinh Vô Nhiễm.
Cho nên, tôi được phép xem tất cả những bạn sẽ đọc tập "Hồi Ký" này là anh chi em, con chung một Cha trên Trời, dù các bạn thuộc bất cứ phương trời nào. Và cũng xin tất cả đọc với cặp mắt thân ái huynh đệ: có điều gì không phải, xin các bạn bao dung lượng thứ. Và cuối cùng, nếu không có gì đáng giá, thì mong rằng, tôi có thể kết thúc tập Hồi Ký như Tố Như: "Mua vui cũng được một vài trống canh!" Vì suy cho cùng thì Lao Lai, trên 60 tuổi còn đùa giỡn trước sân, cũng không ngoài mục đích mua vui cho cha mẹ già và mọi người ở trong gia đình mà thôi.
2. Làm việc này, tôi không khỏi liên tưởng đến những bản "Hồi Ký" lừng danh của các bậc như: Âu Tinh, Têrêsa thành Avila, và Têrêsa thành Lidiơ, Thomas Merton,... theo gương các vị ấy, tôi kể chuyện đời mình với tinh thần thống hối, để ý thức sâu xa hơn sự hư không của bản thân, nhưng chủ yếu là để tán tụng tuyên xưng Lòng Từ Ái Vô Biên cùa Thiên Chúa đối với tôi là một con người tội lỗi, một tạo vật hư hèn. Tôi đặt để những dòng chữ sau đây dưới chân Đấng Vô Nhiễm Trinh Thai, Đấng đã cất lời tán tụng Thiên Chúa: Vì "Ngài đã làm cho tôi những sự kỳ diệu", vì "danh Ngài là Thánh", vì "lòng thương xót của Ngài đến muôn đời muôn thuở". Vì "lòng Ngài đã đoái nhìn đến phận hèn" của người tội lỗi. Quả vậy, và một cách khiêm hạ, tôi nghĩ rằng "Thiên Chúa đã làm nơi tôi những sự kỳ diệu"! Bất cứ ai, bất cứ gì: bậc tài đức cũng như người tầm thường, muôn vàn tinh tú cũng như cỏ mọn hoa hèn, tất cả đều kỳ diệu, vô cùng kỳ diệu, trên hết mọi sự kỳ diệu có thể hình dung được, đó là: sự sáng tạo từ hư không và sự tái tạo từ tội lỗi. Chỉ có Quyền Năng vô hạn và Từ Ái vô biên của Thiên Chúa, mới có thể làm nên hai sự kỳ diệu vô cùng kỳ diệu ấy mà thôi!
Do đó, bất cứ người nào, bất cứ việc nào, bất cứ hữu thể nào, dù tầm thường đến đâu, dưới cái nhìn trần tục của người phàm – thì dưới cặp mắt của Thiên Chúa và của những ai được đức tin soi sáng - đều là kỳ diệu cả! Những trang đầu của sách Sáng Thế có ghi chép rằng sau khi tạo thành mọi vật, Thiên Chúa đều khen là 'thiện hảo', và nhất là đến con người thì lại được mô tả là 'nên giống hình ảnh Thiên Chúa'. Tân Ước lại còn ghi rõ: linh hồn con người là 'đền thánh, nơi Thánh Thần Thiên Chúa ngự xuống', là bảo vật đáng cho Chúa Cha sai Con Một yêu dấu của Ngài xuống thế đổ đến giọt máu cuối cùng để cứu chuộc, sau khi đã quì xuống rửa chân trước giờ nộp mình chịu nạn! Giá trị vô song dường như tuyệt đối của mỗi một linh hồn 'dù là của bất cứ ai' đã được Pascal mô tả bằng lời sau đây mà ông nhân danh Chúa Giêsu viết ra:
"Ta dành riêng giọt máu này cho con đó!"
Giá máu của Ngôi Con Thiên Chúa hàm thai trong lòng băng tuyết của Đức Maria Vô Nhiễm trọn đời đồng trinh do Thánh Mẫu Thiên Chúa: đó là giá trị của mỗi một linh hồn! dù là linh hồn của người hành khất phung hủi mà Phanxicô thành Assidi ôm vào lòng hôn, hay của những em bé sơ sinh "chửa hoang" bị ném bên rãnh nuớc mà Vinhsơn đờ Pôn lượm nhặt về cưng nuông nuôi dưỡng, hay của kẻ tử tội Pranzini mà Têrêsa thành Lidiơ cầu nguyện xin Chúa ban ơn hối cải trước khi đầu lìa khỏi cỗ trên máy chém.. Bởi vì con người nào cũng được mời gọi trở nên con Thiên Chúa, thông dự vào chính Sư Sống và Tình Yêu muôn thuở của Ngài. Lẽ đương nhiên, tôi hay bất cứ ai, cũng đều có ơn thiên triệu đó, nên cũng là một sự kỳ diệu do Thiên Chúa làm nên cả! Và nếu lưu ý đến khía cạnh ơn tái tạo Cứu Độ của Ngài, sau khi con người bị phá hủy, tự hạ phẩm giá mình do tội lỗi, thì con người càng sa đọa bao nhiêu mà vẫn được Chúa đoái thương lại càng kỳ diệu bấy nhiêu. Cho nên khi một kẻ tội lỗi trở về cùng Thiên Chúa, 'chín tầng trời vang dội tiếng hoan ca!'. Cái giây phút tôi được nhận bí tích Thánh Tẩy (đúng hơn là được 'thánh hóa' và 'thánh hiến', vì từ giây phút ấy tôi trở nên đền thánh nơi Chúa Ba Ngôi ngự xuống ở củng), chắc hẳn là chín phẩm Thiên Thần đều quì gối thờ lạy tung hô 'Danh Cha cả sáng', vì nước Chúa đã trị và đã đến trên một tâm hồn!
Kể lại đời mình chẳng qua là vọng lại lời tung hô thờ lạy ấy. Việc đó: Thánh Âu Tinh, cả hai vị Thánh Nữ Têrêsa, Thomas Merton, John Wu,... đã làm; và trên hết, chính Đức Nữ Đồng Trinh Maria – cũng đã làm trong bài tán tụng 'Magnificat'.
3. Đó là hướng lòng lên cao về Thiên Chúa, nơi phát xuất mọi nguồn ơn sủng tưới khắp vũ trụ, nhưng những giọt mưa móc Ơn Sủng của Thiên Chúa dành cho tôi, Ngài không ban trực tiếp song qua sự trung gian của muôn vàn khâu tiếp dẫn, khác nào như một mạng lưới kinh mương thủy lợi đưa dòng nước từ thượng nguồn chót vót đến tận từng gốc cây cội lúa. Quả vậy sở dĩ có tôi, và tôi được trở nên 'tôi' như Ý của Thiên Chúa, đành rằng tôi có tự do Ngài ban cho, nhưng để thực hiện, với sự đóng góp có thể nói là của toàn thể vũ trụ, chưa nói đến giá máu cực trọng của Con Thiên Chúa, mà chỉ nói đến cơ thể của tôi: được tạo dựng nên là cũng do bao nhiêu công lao trời biển, bao nhiêu ân tình nợ nghĩa, bao nhiêu não cân tâm huyết của Hội Thánh, Nhân Loại, Gia Đình và Xã Hội, kể làm sao xiết được! Kể lại đời mình là dâng lòng tri ân Thiên Chúa, mà cũng là dâng lên cho Ngài tất cả, với ý thức rằng nếu chỉ tự mình (vốn là hư vô cát bụi), thì mình chẳng là cái gì; nhưng tất cả đều là Ân sủng! Ân sủng của Thiên Chúa, mà cũng là của tất cả cuộc sống được xây dựng trên nền tảng của sự trao ban, đón nhận và phục hoàn giao lưu giữa trăm nghìn vạn hướng: trên xuống, dưới lên, dọc ngang, xuyên chéo, mọi chiều nghiêng thẳng không cùng. Do đó, 'tạ ơn' là một chiều kích căn bản của Nhân sinh. Kể chuyện đời mình chỉ là một cách dâng lời tạ ơn đến tất cả! Tất cả, ngay cả đối với những người, những việc, những vật mà trong sự nông cạn hời hợt tối tăm của lòng duy kỷ và vị kỷ, mình tưởng là thù địch với mình. 'Tất cả đều là Ân Sủng!' 'Tất cả, chẳng trừ bất cứ ai, bất cứ gì!' Chí lý, thâm thúy và cao thượng biết bao - lời của vị thánh nữ Tiến sĩ Hội Thánh Têrêsa Avila! Trung tâm đời sống phụng vụ của Giáo Hội là một Thánh lễ Tạ Ơn. Tập hồi ký này cuối cùng cũng chỉ là lời kinh Phụng Vụ Tạ Ơn. Và ngay từ giờ phút này, cũng xin gởi đến các bạn đọc lời tri ân đối với sự cảm thông của các bạn sẽ dành cho một sự thông cảm mà thôi.
4. 'Sự Cảm Thông' – Đó là điều tôi mong chờ nơi các bạn đọc. Bởi vì những dòng sau đây không phải là những suy tư về nhân sinh vũ trụ, dựa trên lý luận minh chứng một hệ thống triết học, mà chỉ là câu chuyện riêng tư của một kẻ tâm sự kể lại đời mình với những tâm hồn đã có ít nhiều cởi mở. Do đó, vấn đề đồng ý hay nhất trí về mặt tư tưởng hay đối kháng về mặt lập trường không được đặt ra, vì kẻ viết không có chủ trương đúng sai, hơn thua, để tranh luận hay thuyết phục, mà chỉ bày tỏ nỗi lòng: Cho nên trăm sự đều nhờ lượng cả bao dung. Nếu có lúc phải so sánh chuyện này chuyện nọ là chỉ nhằm mục đích trình bày cho rõ ràng minh bạch, chẳng khác gì so sánh con rắn không chân, con thạch sùng bốn chân, con rít hàng chục chân, thế thôi! 'mỗi con một vẻ', 'mười phân vẹn mười' hợp nhãn hay không là tùy nhân tâm sở thích, hay nói thanh tao hơn: 'đàn bầu, đàn thập lục, đàn nguyệt' có ai so sánh đàn nào hơn đàn nào đâu, mà tùy sở thích; chẳng qua là để trao đổi tâm tình cho hiểu nhau thôi! Lòng tri kỷ, dạ tri âm; đó là tinh thần chủ yếu. Có chăng là kẻ đánh đàn mong rằng khi tiếng đàn dứt rồi, người nghe dành cho một chút chạnh lòng và nếu có gợi lên một chút ít tiếng vang nào đó, thì cũng là chuyên riêng tư của người nghe; kẻ đánh đàn cũng không dám chen vào, chỉ biết kính cẩn im lặng cúi đầu bước lui như rời khỏi một Cung Thánh, một Điện Thờ! Những lời tâm sự của mình chỉ là tiếng xôn xao vô tích sự trước cái thâm nghiêm đầy thiêng liêng bất khả xâm phạm của mọi tâm hồn.
Thế giới các tâm hồn khác nào như một vườn thượng uyển muôn màu muôn vẻ, mà đối với Lượng Thánh của Quân Vương thì dù hoa hèn cỏ mọn cũng được tuyển vào cho đẹp mắt Cửu Trùng; những dòng thô sơ sau đây chỉ là một đóa hoa nơi thôn dã đã bỗng dưng được tuyển vào Vườn Cấm, ít nhiều thẹn thùng, e dè, khép nép, chờ lúc đêm khuya thanh vắng mới dám vươn cành thô thiển tỏa hương ngào ngạt mộc mạc, cho nên chỉ mong, nếu không được giá trị gì, thì cũng là:
'Mua vui cũng được một vài trống canh'
Đà lạt, thứ bảy, 1/3/1986
(21 tháng giêng – Bính Dần)
【Nguyễn Khắc Dương】
