
CHỮ HIẾU TRONG MIỀN ÁNH SÁNG ĐỨC TIN
Đứng trước những nấm mộ ấy, con người chợt nhận ra rằng có những cuộc chia xa không thể nào khỏa lấp, có những ân tình dù đi qua năm tháng vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu. Và trong miền ký ức thiêng liêng ấy, hai tiếng mẹ cha bỗng trở nên sâu nặng đến nao lòng. Từ bao đời nay, chữ Hiếu đã trở thành một trong những giá trị đạo đức thiêng liêng nhất của người Việt. Đó là đạo lí uống nước nhớ nguồn, là lòng biết ơn đối với những người đã trao cho ta hình hài, nuôi ta khôn lớn và chở che ta qua những tháng ngày giông bão. Nhưng với người Công giáo, chữ Hiếu còn mang một chiều kích sâu xa hơn: không chỉ là đạo lí của truyền thống dân tộc, mà còn là một điều răn được chính Thiên Chúa truyền dạy.
Trong sách Xuất Hành, giữa những lời Thiên Chúa phán truyền cho dân Người, vang lên giản dị mà thiêng liêng: "Ngươi hãy thờ cha kính mẹ" (Xh 20,12). Thật đáng suy ngẫm khi giữa những điều răn định hướng đời sống đức tin, Thiên Chúa đã dành một vị trí đặc biệt cho bổn phận hiếu kính đấng sinh thành. Nếu ba điều răn đầu tiên hướng con người về tình yêu và bổn phận đối với Thiên Chúa, thì điều răn thứ tư mở đầu những bổn phận đối với tha nhân. Phải chăng, đó cũng là lời nhắc nhở rằng tình yêu thương không phải điều gì xa xôi, mà phải bắt đầu từ chính mái ấm gia đình, từ những người gần gũi nhất trong cuộc đời mỗi người?
Cha mẹ là những người đã đón nhận sự sống như một hồng ân Thiên Chúa trao ban. Qua tình yêu và sự hy sinh của cha mẹ, mỗi người được lớn lên, được dưỡng nuôi cả thể xác lẫn tâm hồn. Bởi vậy, lòng hiếu kính không đơn thuần là sự đền đáp công ơn sinh thành, mà còn là cách con người bày tỏ lòng biết ơn đối với Thiên Chúa, Đấng là nguồn mạch của mọi sự sống và tình yêu. Kinh Thánh, đặc biệt là sách Huấn Ca, đã dành những lời tha thiết để nhắc nhở con cái về bổn phận đối với cha mẹ: "Con ơi, hãy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già; bao lâu người còn sống, chớ làm người buồn tủi" (Hc 3,12). Những lời giáo huấn được viết từ hàng nghìn năm trước, vậy mà đọc lên giữa cuộc sống hôm nay vẫn khiến lòng người không khỏi bâng khuâng. Bởi có một sự thật giản dị mà đôi khi con người chỉ nhận ra khi đã quá muộn: chúng ta lớn lên cũng là lúc cha mẹ già đi.
Ngày ta chập chững bước những bước đầu tiên, cha mẹ đã ở bên nâng đỡ. Ngày ta đủ vững vàng để bước ra thế giới rộng lớn, đôi chân cha mẹ cũng bắt đầu mỏi mệt. Ta trưởng thành bằng những năm tháng thanh xuân của cha mẹ. Ta có được những điều tốt đẹp hôm nay từ biết bao nhọc nhằn mà có khi suốt cả cuộc đời, cha mẹ chẳng một lần kể lại. Có những người cha cả đời lam lũ, quen giấu yêu thương sau vẻ ngoài nghiêm nghị. Có những người mẹ đi qua biết bao mùa mưa nắng, dành hết phần tốt đẹp cho con, còn mình lặng lẽ nhận về những thiệt thòi. Tình yêu ấy không ồn ào, không cần được gọi tên, cứ âm thầm như dòng nước chảy qua năm tháng, nuôi dưỡng một đời người.
Vậy mà giữa những bộn bề của cuộc sống, đôi khi ta lại vô tình quên mất.
Ta có thể kiên nhẫn với những người xa lạ nhưng lại dễ cáu gắt trước một lời nhắc nhở của mẹ. Ta có thể dành nhiều thời gian cho những cuộc gặp gỡ ngoài xã hội nhưng lại tiếc một bữa cơm sum họp cùng cha. Ta mải miết kiếm tìm hạnh phúc ở những chân trời xa xôi mà quên rằng, nơi mái nhà thân thuộc, vẫn có những người ngày ngày mong ngóng bước chân ta trở về. Có lẽ, điều khiến con người day dứt nhất không phải là chưa kịp làm được những điều lớn lao cho cha mẹ, mà là đã bỏ lỡ quá nhiều điều nhỏ bé khi các ngài còn hiện diện. Một lời hỏi han. Một cái nắm tay. Một bữa cơm quây quần. Một lần nhẫn nại lắng nghe câu chuyện cũ mà cha mẹ đã kể không biết bao nhiêu lần. Những điều tưởng chừng bình thường ấy, đến một ngày, có thể trở thành niềm ao ước không bao giờ thực hiện được nữa.
Trong Tin Mừng, Đức Giêsu đã để lại một hình ảnh thật cảm động về lòng hiếu thảo. Giữa những đau đớn tột cùng trên thập giá, Người vẫn hướng về Đức Maria, Mẹ của mình, và trao phó Mẹ cho người môn đệ yêu dấu chăm sóc: "Thưa Bà, đây là con của Bà" và "Đây là mẹ của anh" (Ga 19,26-27). Giây phút ấy, khi sự sống trần thế đang dần khép lại, tình mẫu tử vẫn được Người nâng niu bằng tất cả yêu thương và trách nhiệm. Hình ảnh ấy như một lời nhắc nhở âm thầm rằng lòng hiếu thảo không chỉ được thể hiện trong những ngày bình yên, mà còn phải được gìn giữ giữa những thử thách, khổ đau. Yêu thương cha mẹ không chỉ là trao tặng những gì mình có, mà còn là biết sống có trách nhiệm, biết hiện diện khi cha mẹ cần đến mình nhất. Và rồi, đến một ngày, quy luật nghiệt ngã của kiếp người khiến những người thân yêu phải rời xa chúng ta. Mái nhà vẫn còn đó, nhưng có thể chẳng còn bóng mẹ ngồi bên hiên. Con đường về quê vẫn thân thuộc, nhưng có thể chẳng còn dáng cha đứng đợi nơi đầu ngõ. Những đồ vật cũ vẫn nằm nguyên chỗ cũ, chỉ có người từng gắn bó với chúng đã đi vào cõi vĩnh hằng. Khi ấy, chữ Hiếu mang một hình hài khác: không còn là chăm sóc, phụng dưỡng, mà là tưởng nhớ, tri ân và cầu nguyện.
Trong sách Macabê quyển thứ hai, Kinh Thánh đề cao việc cầu nguyện cho những người đã qua đời để họ được giải thoát khỏi tội lỗi (x. 2 Mcb 12,45). Lời giáo huấn ấy trở thành một trong những nền tảng Kinh Thánh cho truyền thống cầu nguyện cho các linh hồn trong đời sống Công giáo. Với người Công giáo, cái chết không phải là sự kết thúc tuyệt đối của tình yêu. Đức tin vào Đức Kitô phục sinh mở ra niềm hy vọng về sự sống đời đời. Chính Người đã phán: "Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống" (Ga 11,25). Bởi thế, dù cha mẹ, ông bà đã khuất bóng, mối dây yêu thương vẫn không bị cắt đứt. Những lời kinh cầu cho các linh hồn chính là một cách để người đang sống tiếp tục bày tỏ lòng hiếu kính đối với những người đã ra đi. Tháng Các Linh Hồn vì thế không chỉ là thời gian tưởng nhớ những người quá cố, mà còn là mùa của lòng biết ơn, của sự trở về và của những suy tư sâu lắng về thân phận con người. Nơi nghĩa trang xứ đạo, những ngọn nến được thắp lên không chỉ để soi sáng những phần mộ trong đêm tối. Ánh nến ấy còn thắp sáng ký ức, đánh thức những ân tình và nhắc nhở mỗi người về cội nguồn của mình. Mỗi lời kinh dâng lên là một lời tri ân. Mỗi lần cúi đầu trước mộ phần là một lần con người học lại bài học về sự khiêm nhường, về lòng biết ơn và về giới hạn mong manh của kiếp nhân sinh.
Nhưng giữa những phút giây thành kính ấy, có lẽ mỗi người cũng cần tự hỏi: Ta đã sống trọn chữ Hiếu khi cha mẹ còn bên cạnh hay chưa? Bởi sẽ thật xót xa nếu ta chỉ biết nâng niu ký ức khi người thân đã khuất, mà lại vô tâm với những người đang sống. Sẽ thật nghịch lí nếu ta có thể quỳ hàng giờ trước mộ phần cha mẹ, nhưng khi các ngài còn hiện diện, ta lại không đủ kiên nhẫn để lắng nghe một lời tâm sự. Đạo hiếu không bắt đầu từ những nén hương hay ngọn nến trên mộ phần. Đạo hiếu phải bắt đầu từ chính cách ta sống mỗi ngày. Người Công giáo có thể tìm thấy nơi điều răn thứ tư một lời nhắc nhở không bao giờ cũ: kính yêu cha mẹ là bổn phận thiêng liêng, nhưng đồng thời cũng là một hồng ân. Bởi còn cha mẹ để phụng dưỡng, còn được nghe những lời dặn dò, còn được trở về bên mái nhà có người mong đợi, tự thân những điều ấy đã là một hạnh phúc lớn lao.

Chiều tháng Mười Một, tiếng chuông nhà thờ lại ngân lên giữa không gian tĩnh lặng. Những ngọn nến nơi nghĩa trang vẫn lung linh trong gió. Có ngọn nến vừa được thắp, có ngọn nến đã cháy gần hết, nhưng ánh sáng của chúng dường như vẫn hòa vào nhau, dịu dàng và bền bỉ. Tôi chợt nghĩ, đời người cũng giống như một ngọn nến. Cha mẹ đã âm thầm cháy sáng để soi đường cho con. Đến khi ngọn nến ấy lụi tàn, điều còn lại không chỉ là tro sáp, mà là ánh sáng đã từng được trao đi, là tình yêu đã kịp ở lại trong cuộc đời những người con. Và có lẽ, cách đẹp nhất để tưởng nhớ cha mẹ không chỉ là thắp một ngọn nến trên phần mộ, mà còn là tiếp tục sống bằng ánh sáng yêu thương mà các ngài đã trao truyền. Tháng Các Linh Hồn rồi sẽ qua. Những ngọn nến nơi nghĩa trang sẽ lần lượt tắt. Những vòng hoa rồi cũng phai màu theo mưa nắng. Nhưng điều răn "Ngươi hãy thờ cha kính mẹ" vẫn còn đó, như một lời mời gọi không ngừng vang vọng trong tâm hồn mỗi người tín hữu. Để những ai còn cha mẹ biết yêu thương khi chưa quá muộn. Để những ai đã mất cha mẹ biết gìn giữ ký ức bằng lòng biết ơn và lời cầu nguyện. Và để mỗi người hiểu rằng, trong hành trình đức tin, con đường dẫn đến tình yêu Thiên Chúa cũng đi qua chính mái nhà nơi ta đã được sinh ra và lớn lên. Bởi chữ Hiếu không khép lại trước một nấm mồ. Trong ánh sáng của đức tin và niềm hy vọng phục sinh, chữ Hiếu vẫn tiếp tục sống, như một lời kinh không bao giờ dứt, như một ngọn nến âm thầm cháy sáng giữa cõi đời.
【Vinc Phạm Bá Hải】
NGUỒN:
